نقره در ایران و نکاتی درباره آن

نقره در ایران

استفاده از نقره در ایران به هزاران سال قبل برمی‌گردد. شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که ایرانیان از هزاره پنجم قبل از میلاد با فلز نقره آشنا شدند. و از آن زمان به بعد، آثار متعددی از اشیاء نقره‌ای بر جای مانده است. نقره یکی از فلزات معدنی است که در بیشتر موارد همراه با فلزاتی مانند روی و سرب استخراج می‌شود. با توجه به وجود معادن سرب و روی در ایران به نظر می‌رسد که این فلز جزو نخستین کشفیات ایرانیان اولیه بوده است.

کشور ایران با برخورداری از حدود هفتاد نوع ماده معدنی جزو غنی‌ترین کشورهای جهان به شمار می‌رود. علت این امر، قرار گرفتن سرزمین ایران در منطقه کوه‌زایی آلپ ـ هیمالیاست. این کمربند از شرق اروپا شروع شده و تا شرق آسیا (تا کشور اندونزی) کشیده شده است. نکته قابل توجه این است که پانزده درصد مواد معدنی دنیا در این کمربند قرار گرفته است. طبق دانسته‌های باستان‌شناسی، ایرانیان فلز نقره را همراه با فلز سرب استخراج می‌کرده‌اند.

نقره در ایران بر اساس شواهد باستان‌شناسی

از گذشته‌های دور تا کنون، فلات مرکزی ایران از اصلی‌ترین مراکز تولید ظروف نقره‌ای و زیورآلات نقره بوده است. آثار یافت شده از تپه سیلک کاشان نشان می‌دهد که این فلز در پنج هزار سال پیش مورد استفاده مردم این منطقه بوده است. معدن نخلک در شمال انارک استان اصفهان از مهمترین معادن استخراج نقره در ایران باستان بوده است که در دوره ساسانیان برای ساخت ظروف نقره‌ای از آن معدن استفاده می‌شده است. از جمله آثار سیمین یا نقره‌ای که از ایران تاریخی کشف شده است، می‌توان به چندین جام معروف اشاره کرد. جام سیمین مرودشت، جام نقره‌ای خلخال و جام سیمین املش از جمله این اشیاء نقره‌ای کشف شده به شمار می‌روند. قدیمی‌ترین این جام‌ها، جام مرودشت است که به دوره عیلامیان برمی‌گردد. به گفته کارشناسان باستان‌شناسی، قدمت این جام به دو هزار سال قبل از میلاد برمی‌گردد.

معدن باستانی سرب نخلک

معدن سرب نخلک یکی از قدیمی‌ترین معادن ایران از نظر استخراج فلز سرب و نقره به شمار می‌رود. این معدن در شهر انارک شهرستان نائین (استان اصفهان) واقع شده است. در حال حاضر بقایایی از کوره‌های قدیمی این معدن باقی مانده است. که نشان می‌دهد ایرانیان در مرکز فلات قاره ایران به استخراج فلز نقره می‌پرداخته‌اند. گفته می‌شود این معدن از مراکز اصلی تولید نقره جهت ساخت ظروف نقره بوده است. وجود بقایای این دیگ‌های بزرگ قطعا نشان از استفاده از روش کوپلاسیون در استخراج نقره از سرب می‌باشد. در تاریخ ایران، حسن بن احمد حمدانی نخستین کسی است که فرآیند استخراج نقره از سرب را به روش کوپلاسیون توضیح داده است. وی از موادی مانند استخوان‌های خرد شده و سوخته و خاکستر آتش برای حذف سرب و باقی ماندن نقره نام می‌برد.

نقره در ایران
شهر انارک در مسیر اصفهان ـ نائین | محل قرارگیری معدن سرب نخلک

ایرانی‌ها چگونه با نقره آشنا شدند؟

پس از عقب‌نشینی یخچال‌های طبیعی در دو میلیون سال پیش، رگه‌های برخی از فلزات بر روی زمین نمایان شد. در دوران پارینه سنگی جدید (از چهل هزار سال پیش تا دوازده هزار سال پیش)، انسان با پودر فلزاتی نظیر سنگ آهن یا هماتیت به تزئین محیط اطراف می‌پرداخت. همچنین انسان‌ها از دوران اولیه تا بحال با محلول آب و پودر سنگ‌های معدنی به اجرای مراسم آئینی نیز می‌پردازد. به نظر می‌رسد آشنایی انسان ایرانی با فلز نقره همزمان با سایر نقاط جهان به خاطر درخشندگی و ارزشمند بودن آن بوده است.

ریشه کلمه نقره در فارسی چیست؟

واژه نقره از کلمه سُغدی “نکرتک” اخذ شده و به تدریج وارد زبان فارسی شده است. منطقه سکونت سغدی‌ها امروزه در حدود کشور ازبکستان متمرکز است. به نقره در زبان‌های پهلوی، انگلیسی و لاتین، آسیم، سیلور (silver) و آرگنتوم (Argentum) گفته می‌شود. سیلور از واژه آشوری سرپو و آرگنتوم از واژه سانسکریت آرگانتا به معنای سپیدی گرفته شده است. به نظر می‌رسد سیلور بعدها وارد زبان انگلیسی شده است. چرا که به نقره در انگلیسی سیلور گفته می‌شود. در فرهنگ انگلیسی سیلور را کلمه‌ای می‌دانند از ریشه آنگلوساکسونی که از واژه Seolfor اخذ شده است.

نقره در کجاهای دنیا یافت می‌شود؟

معمولا نقره در برخی نقاط جهان یافت می‌شود، اما آمریکای جنوبی از اصلی‌ترین مراکز تولید نقره در جهان به شمار می‌رود. مکزیک، پرو، شیلی و بولیوی در این منطقه قرار گرفته‌اند و بیشترین حجم تولید نقره را به خود اختصاص داده‌اند. ایران در جایگاه نوزدهم تولید نقره جهان قرار دارد. در حال حاضر مکزیک با تولید ۵۶۰۰ تن نقره در سال ۲۰۲۰، بزرگ‌ترین تولیدکننده نقره در جهان به شمار می‌رود. پس از این کشور، پرو با ۳۴۰۰ مقام دوم را در تولید نقره به خود اختصاص داده است.

معدن نقره پولکویز سیروزویز لهستان

این معدن دومین معدن نقره در کلاس جهانی است. در این معدن، نقره همراه با مس استخراج می‌شود. میزان ذخیره اثبات شده این معدن حدود ۷۷۵ میلیون اونس برآورد شده است. در سال ۲۰۱۲ میزان تولید نقره در معدن پولکویز به بیش از چهارده میلیون اونس رسید.  

معدن کوموشکوی ترکیه

کوموش در گویش ترکی عثمانی و گوموش در گویش ترکی آذربایجانی به معنای نقره است. معدن کوموشکوی هفتمین معدن بزرگ نقره در جهان است که در غرب کشور ترکیه قرار دارد. نقره تولید شده در این معدن برای ایجاد شمش میله‌ای نقره به کار می‌رود. مقدار نقره اثبات شده در معدن کوموشکوی، ۶۴۰ میلیون اونس برآورد شده است. میزان تولید این معدن در سال ۲۰۱۰ به حدود ۱۱ میلیون اونس رسیده بود.

معادن نقره ایران در کدام مناطق قرار دارند؟

معدن طلای موته در استان اصفهان، معدن مس سونگون در آذربایجان شرقی، معدن رشم در جنوب دامغان، معدن لاطلا در شهر بابک و معدن زرمهر در استان خراسان رضوی از کانون‌های اصلی استحصال نقره در ایران محسوب می‌شود. در ایران، فلز نقره در کنار فلزات دیگر نظیر سرب، طلا، روی و مس یافت می‌شود. به طوری که به ازای هر تن سرب، سه کیلوگرم نقره استخراج می‌شود.

معدن مس ـ نقره سونگون

از جمله معادنی که وجود نقره در اندازه قابل توجه در آن به اثبات رسیده است، معدن مس سونگون قره داغ واقع در شهرستان ورزقان (یک صد و سی کیلومتری تبریز) است. این معدن در محور کوهزایی آلپ ـ هیمالیا واقع شده است. با توجه به وجود معادن بزرگ نقره در ترکیه، وجود نقره در این منطقه دور از ذهن نبود. معدن سونگون از معادن قدیمی آذربایجان است. که حفاری و استخراج فلزات معدنی از آن در تاریخ دویست سال اخیر ثبت شده است. این معدن در منطقه قره داغ آذربایجان شرقی واقع شده و از بزرگ‌ترین معادن مس ایران است. در این معدن به غیر از مس و نقره، فلز طلا نیز قابل استخراج است.

مقدار نقره تولید شده در ایران

بر اساس آمارها، میزان تولید نقره در ایران طی سال‌های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۰ به میزان ۱۲۰ برابر افزایش داشته است. میزان تولید نقره در ایران در سال ۲۰۰۵، حدود ۱ تن بوده است. که این میزان در سال ۲۰۲۰ به ۱۲۰ تن رسیده است. البته باید دانست که تمامی تولید نقره در ایران از طریق استخراج از معادن نیست. بلکه نقره از طریق آزمایشگاهی نیز استخراج می‌شود. برای مثال شرکت ملی سرب و روی ایران در سال ۱۳۹۹ به میزان ۴۲۵۴ کیلوگرم قرص نقره از معادن تحت تملک خود استخراج کرده است. قرص نقره به سنگ‌های چند کیلیویی حاوی نقره گفته می‌شود که به صورت جانبی و حین استخراج فلزات معدنی مانند سرب، روی، مس و نیکل به دست می‌آید.

عیار نقره ایران و مقایسه آن با نقره خارجی

در ایران به مانند کشورهای اروپایی برای ساخت زیورآلات نقره از استاندارد استرلینگ استفاده می‌شود. به عبارت دیگر نقره ۹۲۵ از رایج‌ترین نقره‌های مورد استفاده در ایران است. در حقیقت بین نقره ایرانی با نقره ترکیه یا نقره ایتالیا و یا نقره تایلند تفاوت معناداری وجود ندارد. نقره ایرانی به خاطر تولید شدن در داخل کشور، دارای بهای تمام شده پائین‌ترین نسبت به نمونه‌های خارجی است. تفاوتی که در بازار میان نقره ایرانی و سایر نقره‌های خارجی وجود دارد، صرفا در نوع ساخت زیورآلات نقره و ظروف نقره است. برای مثال زیورآلات نقره ایتالیا به خاطر استاندارد بالای ساخت و تضمین کیفیت آن از قیمت بالاتری برخوردار است. در مورد نقره ترکیه نیز چنین است. با اینکه نقره ترکیه نسبت به نقره ایتالیا، ارزان‌تر است، اما از نظر کیفی بالاتر از نقره ایرانی است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

×

چگونه می‌توانم به شما کمک کنم؟

×